|
|
Fimmtud. 6. október 2005
Rauðufjaðrarsöfnunin
2004
Vorið 2004 gekkst Lionshreyfingin fyrir
Rauðufjaðrarsöfnun undir kjörorðinu "Langveik börn". Afrakstur
söfnunarinnar var liðlega 14,3 milljónir króna þegar allur
kostnaður hafði verið dreginn frá
Skipuð hefur verið úthlutunarnefnd söfnunarfjár. Hana
skipa:
Kristján
Kristjánsson,
Lkl. Tý, formaður
Ólafur Vilhjálmsson, Lkl. Ásbirni,
Daniel G. Björnsson, Lkl. Muninn
Einar Þórðarson,
Lkl. Fjörgyn,
Þórunn Gestsdóttir, Lkl. Eir
Hörður Sigurjónsson, Lkl. Nirði
Fyrir
söfnunarféð er m. a. verið að skoða kaup eða rekstrarleigu á
bifreið eða bifreiðum til notkunar á dvalarheimilum fyrir fötluð
og veik börn. Þessi bifreið eða bifreiðar eru hugsaðar þannig
að þær væru til ráðstöfunar fyrir starfsfólk heimilanna til að
skutla börnum í aukatíma, meðferðartíma og afþreyingu en líka
fyrir foreldra að fá þarna tækifæri að fara með börnin í styttri
ferðir í vel útbúnum bíl sem hentar til slíkra nota.
Úthlutunarnefndin hugsar þetta ekki þannig að með þessu fylgi
bílstjóri, því ekki er ætlunin að ganga inn á verksvið
atvinnubíla sem sinna hliðstæðum verkefnum. Í dag eru þessi mál
ýmist leyst með bílum starfsfólksins eða foreldranna eða
leigubílum þegar brýn þörf er eða þá að þessar ferðir eru ekki
farnar. Gert er ráð fyrir að þessi bifreið eða bifreiðar verði
vel merktar Lionshreyfingunnni og ef til vill einnig auglýsingum
einhverra styrktaraðila.
Rauðufjaðrarsafnanir
Lionshreyfingin hefur
átta sinnum
staðið fyrir landssöfnunum til ákveðinna verkefna með því
að selja rauða fjöður. :
Þessi verkefni eru:
1972 - Til stofnunar
augnlækningadeildar Landakots
1976 - Til kaupa á
tannlækningatæki til viðgerða á tönnum þroskaheftra
landsmanna.
1980 - Til kaupa á tæki til
eyrnlækningadeildar Borgarspítala.
1985 - Til kaupa á línuhraðli
fyrir Landspítala.
1989 - Til byggingar vistheimilis
að Reykjalundi fyrir ungmenni með varanlega
fötlun.
1995 - Til stofnunar
Rannsóknarstofu i gigtarsjúkdómum.
1999 - Til eflingar
öldrunarþjónustu hvers konar, að hluta til sameiginlega
með
hinum Norðurlöndunum.
2004 - Langveik börn.
Eftir rauðufjaðrarsöfnuna 1999 styrkti Lionshreyfingin meðal
annars tvö rannsóknarverkefni vegna öldrunarmála. Hér fyrir
neðan eru tvær greinar um stöðu þessara rannsókna í dag.
Jón Eyjólfur Jónsson öldrunarlæknir
Rannsóknin Reykjavík 80+
Rannsóknin, Reykjavík 80+. A longitudinal sequential study, hefur
síðustu tvö ár notið höfðinglegs styrks Lionshreyfingarinnar. Mér
þykir því rétt að segja nokkuð frá rannsókninni á þessum vettvangi
svo Lionsfélagar geti fylgst með.
Rannsóknir á öldruðum.
80 + rannsóknirnar hefjast í Lundi í Svíþjóð 1988 undir stjórn
prófessors Torbjörns Svensson við Öldrunarrannsóknarstofuna í Lundi
sem þá var stýrt af Próf. Hagberg. Rannsóknunum er ætlað að skýra
betur hvernig við eldumst líkamlega, félagslega og sálrænt eftir
áttrætt.
Það höfðu þá fáar rannsóknir verið gerðar til að komast að því
hvernig fólki reiddi af háöldruðu og hver væru helstu átakamálin hjá
þessum öldruðu einstaklingum, en vitað var að aldursbreytingar koma
einkum fram hjá einstaklingum eftir áttrætt. Rannsóknin var frá
upphafi þríþætt og skiptist í læknisfræði hluta, sálfræði hluta og
félagfræðihluta og er einstaklingum boðið til rannsóknar misoft á
þessu æviskeiði, sumum árlega öðrum á fimm ára fresti.
Í íslenska rannsóknarhópnum í dag eru fyrir utan undirritaðan
Berglind Magnúsdóttir, sálfræðingur og Helga Hansdóttir,
öldrunarlæknir en Prófessor Torbjörn Svensson, Svíþjóð og Pálmi V.
Jónsson, sviðstjóri Öldrunarlækningadeildar Landspítalans hafar
verið ráðgjafar hópsins.
Íslenski hluti rannsóknarinnar
Áhugi kviknaði hjá okkur við öldrunarlækningadeild
Landspítalans að gera sambærilega rannsókn hérlendis og var það
samþykkt. Það var talið styrkja rannsóknina að hægt væri að gera
samanburð milli landa. Með tilstyrk Heilbrigðisráðuneytisins voru
rannsóknargögnin þýdd og staðfærð. Rannsóknin gat hafist árið 1998
síðan bættist við árgangur 1918 og í ár er ætlað að Reykvíkingum
fæddum árið 1923 verði boðin þátttaka. Rannsóknarhópur undir stjórn
dr, Williams Randall við Háskóla heilags Tómasar í Fredericton,
Kanada sóttist eftir því að taka þátt í rannsókninni og er hún því
frá 1998 þriggja landa rannsókn þar sem sama rannsóknarsnið og
uppsetning er notuð þó sérstakar spurningar séu einnig með frá
hverju landi vegna sérstöðu landanna. Það gefast því möguleikar á
því að rannsaka áhrif samfélags á hina ýmsu þætti öldrunar.
Hvernig er rannsóknin gerð?
Rannsóknin er byggð upp þannig að einstaklingar fæddir 1913,1918 og
1923 og búsettir í Reykjavík er boðið til rannsóknarinnar og þeir
svara spurningum er varða félagsleg málefni og stöðu. Lagðar eru
fyrir þá spurningar sem lýsa því hvernið þeir takast á við áföll
lífsins og eru skoðaðir með tilliti til læknisfræðilegra áhættuþátta
og teknar eru nokkrar blóðprufur. Rannsóknin er ekki á sviði
erfðafræði þannig að blóðprufur þær sem teknar eru er eingöngu ætlað
að kanna áhættuþætti.
Góð svörun hefur verið frá árgöngum 1913 þar sem um 70 þeirra sem
boðnir voru til rannsóknarinnar þáðu boðið. Nokkru minni þátttaka
var meðal þeirra sem eru fæddir 1918 og við vonumst til að fá góða
þátttöku nú meðal þeirra sem fæddir eru 1923, en það er eins og
stendur síðasti árgangurinn sem við fylgjum. Ætlunin er að fylgja
þeim einstaklingum sem þiggja boðið um að vera með nokkuð lengi eða
til 100 ára aldurs, en afar fáir ná þeim háa aldri í dag.
Niðurstöður.
Allmargar niðurstöður hafa fengist úr rannsóknunum 80+. Niðurstöður
hafa verið birtar í tímaritum, á ráðstefnum, til dæmis á samnorrænu
öldrunarráðstefnunni hér á Íslandi árið 2000 þar sem fjallað var um
árangur blóðþrýstingsmeðferðar hjá öldruðum og aðra þætti á sérstöku
symposium sem haldið var á því þingi. Rannsóknin 80+ hefur fengið
veglegan sess á síðustu samnorrænu þingunum með því að fá að kynna
niðurstöður sínar á formi symposia sem helguð eru rannsókninni. Þá
hefur BA verkefni verið tengt rannsókninni hér, þar sem Sólrún Ósk
Lárusdóttir og Þóra Huld Magnúsdóttir greindu frá kynjamun kvíða og
þunglyndis meðal aldraðra og samband við nokkrar skapgerðarbreytur.
Í þeirri rannsókn kom fram að konur finna meira fyrir kvíða en
karlar og tilfinninganæmi tengist þunglyndi og kvíða. Samanburður í
R80+ milli Svíþjóðar og Íslands sýna að einstaklingar búa við
talsvert aðrar aðstæður hér á landi en í Svíþjóð, við eigum fleiri
systkini, höfum sterkari tengsl við ættingja okkar og erum ánægðari
með þau samskipti, en jafnaldrar okkar í Svíþjóð.
Lokaorð.
Langsniðs rannsóknir eru mjög tímafrekar og taka langan tíma og það
er ekki fyrr en eftir mörg ár að hægt er að fara að vinna úr
efniviðnum ráðleggingar og leiðbeiningar um hvernig hægt er að taka
á hlutunum.
Við ábyrgðaraðilar R80+ þökkum Lionshreyfingunni fyrir þann stuðning
sem fleytir þessari rannsókn að lokamarki, en fyrir tilstyrk Rauðu
fjaðrarinnar getum við haldið rannsókninni áfram a.m.k.næstu 5 árin.
Jón Eyjólfur Jónsson.
Pálmi V. Jónsson, dósent í öldrunarlækningum og sviðsstjóri lækninga
á öldrunarsviði LSH
Rauða
Fjöðrin styrkir samnorræna rannsókn á öldruðum á bráðasjúkrahúsum
Í
kjölfar söfnunar Lions manna á ári aldraðra, 1999, var ofangreindu
verkefni veittur myndalegur og í raun ómetanlegur styrkur sem
skiptist á milli allra Norðurlandanna.
Rannsóknin miðar við að greina meðvirka sjúkdóma aldraðra sem
leggjast brátt inn á sjúkrahús með því að nýta sér sérstakt staðlað
alþjóðlegt mælitæki, sem kallað er Minimum Data Set in Acute Care,
eða lágmarksupplýsingar í bráðaþjónustu.
Rannsóknin miðaði við að safna upplýsingum við komu, við útskrift,
við fjóra mánuði og einu ári eftir sjúkrahúslegu og hefur verið
stjórnað frá Íslandi en hún fór fram í Reykjavík, Kaupmannahöfn,
Osló, Umeå og Helsinki. Í janúar 2003 er endanlegri upplýsingaöflun
að ljúka. Við tekur heildarúrvinnsla gagnanna. Óhætt er að fullyrða
að þessi rannsókn hefði verið óframkvæmanleg án Lions styrksins.
Sérstaklega skal þar þakkað frumkvæði íslensku Lions samtakanna.
Verkefnið er tvíþætt. Annars vegar er gerður samanburður á
hefðbundinni sjúkraskrá sjúkrahúsanna og þessa sérstaka mælitækis og
hins vegar eru metin tengsl upplýsinganna við komu og afdrifa
sjúklingsins. Fyrstu niðurstöður benda til þess að mælitækið skrái
söguna á fullkomnari hátt er hin klassíska sjúkraskrá og á það
einkum við um hin sérstöku einkenni ellinnar, líkamlegt færnitap og
vitræna skerðingu. Það sem meira er um vert er að þessir þættir í
upphafslegunni spá fyrir um afdrif á fyrsta árinu eftir útskrift.
Hugmyndin er að þeir einstaklingar sem kunna að hafa færniskerðingu
eða vitrænaskerðingu þurfi sérstaka athygli til þess að mæta þörfum
þeirra. Með því að greina einkennin snemma má fyrirbyggja
endurinnlagnir síðar og tryggja hámarksgæði þjónustunnar.
Fyrstu niðurstöður voru kynntar á Norrænu
öldrunarfræðaráðstefnunni í Árósum vorið 2002 þar sem efniviður frá
öllum fimm Norðurlöndunum var kynntur í sérstöku seminari. Íslensku
niðurstöðurnar voru einnig kynntar sérstaklega á vísindaráðstefnu
Læknadeildar áskóla Íslands í janúar 2003 með tveimur erindum og
einu veggspjaldi.
Nú liggur fyrir að greina gögnin í ljósi eins árs eftirlits og
skrifa í framhaldinu greinar um efnið. Reikna má með að það verði
vinna sem taki upp í tvö ár að ljúka.
Verkefnið hefur vakið verðskuldaða athygli og þess má geta að
sænsku Lions samtökin hafa veitt viðbótarstyrki til þess að kanna
nánar líðan sjúklinganna við eitt ár. Þá er áhugi á því í Helsinki
að innleiða tækið til reglubundinnar notkunar á háskólasjúkrahúsinu
þar. Fastlega má búast við að rannsóknin hafi varanleg áhrif á það
hvernig móttöku aldraðra verður háttað á bráðasjúkrahúsi í
framtíðinni. Styrkurinn bætir því gæði þjónustunnar við aldraða
þegar þeir eru sem viðkvæmastir og verst settir og vart er hægt að
hugsa sér betri not fyrir söfnunarfé Lions hreyfingarinnar. Það vil
ég þakka nú en einnig þá virðingu og alúð sem sýnd var við
undirbúning og afhendingu styrksins af hálfu Landsnefndar Rauðu
fjaðrarinnar.
|
